«…امروز طبق اطلاعات قطعى ثابت شده است که مؤسسه عظیم هالیوود و شرکتهاى بزرگ سینمایى با سیاستهاى استکبارى آمریکا همراهى و همکارى مستمر و باب میل دارند. این مؤسسه بزرگ فیلمسازى و سینمایى که دهها کمپانى بزرگ فیلمساز از هنرمند و از کارگردان و از بازیگر و از نمایشنامهنویس و فیلمنامهنویس و سرمایهگذار در آن گرد هم جمع شدند، در خدمت هدفى دارند حرکت مىکنند. آن هدف عبارت است از اهداف سیاست استکبارى که دولت آمریکا را هم همان سیاستها دارد مىچرخاند. اینها چیز کوچکى نیست…» (بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار روحانیان و طلاب اهل تشیع و تسنن کردستان در ۲۳/۰۲/۱۳۸۸)
به گزارش سراج24 جلسه اخیر باراک اوباما با اعضای کمپانی «دریم ورکس» مصداق بارز چنین حقایقی است. رئیسجمهور آمریکا، در این جلسه، هالیوود را اشاعهدهنده ارزشهای فرهنگی آمریکا، پیشبرنده سیاستهای دولت و گرداننده چرخ اقتصادی آمریکا دانست. این در حالی است که سینمای کشور ما ـ در وجه غالب آن-ـ همچنان در زمینه یاریرسانی برای پیشبرد اهداف و مصالح ملی کمکار است.
آنچه سینمای آمریکا را در راستای سیاستهای دولت حاکم بر کشورش قرار داده، غلبه و تسلط «سینمای راهبردنگر» در هالیوود است. سینمای راهبردی اصطلاح جدیدی است که در مباحث تحلیل فرهنگی و رسانهای رواج یافته است. این نوع سینما را اگرچه نمیتوان یک ژانر دانست، اما یک جریان قابل شناسایی و آشکار در سینمای امروز دنیاست. منظور از سینمای راهبردی، سلسله فیلمهایی است که یک کشور، برای رسیدن به هدفی خاص در عرصه جهانی تولید میکند. بهطوری که امروز بخش زیادی از آثار هالیوودی را میتوان در این تعریف گنجاند. این فیلمها معمولاً در پی ترغیب مخاطبهای خود در اقصینقاط جهان به پذیرفتن برتری آمریکا هستند. فیلمهایی که از مسیر ترویج سبک زندگی آمریکایی، تلقین جهانبینی غربی، نمایش اقتدار نظامی آن کشور و معرفی ایالات متحده به عنوان یگانه آرمانشهر رفاه و آزادی، نقش راهبردی خود را بازی میکنند.
ریک آلتمن از استادان دانشگاه پرینستن آمریکا درباره کارکردهای سیاسی و اقتصادی فیلمهای آمریکایی در دیگر جوامع در یکی از کتابهایش مینویسد: «…بیش از نیم قرن آثار سینمایی، نقش بزرگی در تحکیم و قوام جامعه آمریکایی و معرفی آن به دنیا داشتند. سینما به عنوان یکی از پرخرجترین تولیدات، بهویژه در ژانرهایی که پیوند بیشتری با دیگر آداب و سنتهای فرهنگی آمریکایی داشت، به طور مرتب برای تبلیغ اهداف فرهنگی و هنری و همچنین اقتصادی و اجتماعی سردمداران آمریکای پس از جنگ (که قصد نفوذ در جهان به عنوان استعمار نو را در سر داشتند) به کار گرفته شد… فیلمهای هالیوودی آنچنان نفوذی در زندگی روزمره جماعت عاشق سینما داشت که ناخودآگاه رسوم آمریکایی را در دیگر جوامع گسترش میداد… فیلمهای هالیوودی همیشه نگاهها را از معضلات عمیق جامعه بشری به دلمشغولیهای جامعه آمریکایی سوق میدهد و به شکلی آرمانشهر فرهنگ یانکیها را به تماشاگران سادهلوح حقنه میکند که آنها حتی در دورترین جوامع نسبت به آمریکا هم دغدغههای فرهنگی غربی را مسئله خود به حساب میآوردند. آنها قانع شدند که همچون قهرمانان همان فیلمها زندگی کنند، لباس بپوشند و حتی موی سر خود را آرایش کنند که همه و همه در واقع تقلیدی از زندگی اسطورهای آمریکایی بود و بس…»
این درحالی است که سینمای ایران هنوز نتوانسته چنین کارکردی را بیاید. به جز برخی فیلمها و سریالها که تاکنون حتی تعداد آنها به انگشتان یک دست هم نرسیده، ما فیلمی نداشتهایم که در دنیا نقشی راهبردی داشته باشد.
فیلمهایی مانند «۳۳ روز» با موضوع مقاومت اسلامی لبنان، «جعبه سیاه» درباره نقش صهیونیستها در حمله به برجهای دوقلوی نیویورک در ۱۱ سپتامبر، «بیگانگان» با مضمون اشغال فلسطین و نقش انگلیس در تشکیل رژیم صهیونیستی، «شکارچی شنبه» درباره مبانی ایدئولوژیک صهیونیسم و… ازجمله این فیلمها هستند. اما هنوز فعالیت خاصی برای اکران جهانی این آثار صورت نگرفته است.
چندی پیش نیز فیلم «خاک و مرجان» به کارگردانی مسعود اطیابی در سینماهای تهران به نمایش درآمده که به منطقه مهم و حساس افغانستان میپردازد و جنایات آمریکا در این کشور را افشا میکند. اما حداقل فضای ممکن برای اکران این فیلم فراهم شده است. حتی فیلم «فرشتگان قصاب» به کارگردانی سهیل سلیمی که واقعیت تکاندهنده قاچاق اعضای بدن توسط صهیونیستها را بر ملا میکرد، اصلاً فرصتی برای اکران در سینماها نیافت و مستقیم به پخش تلویزیونی رسید!
یکی از مشکلات بزرگ سینمای امروز ایران که از موانع اصلی قدرت گرفتن سینمای راهبردی در آن شده، شیفتگی در مقابل سینمای غرب است. آن هم در شرایطی که خود غربیها تعارف را کنار گذاشته و در اوج سیاسیکاری و فعالیت ایدئولوژیک هستند. بدون تردید یکی از مهمترین و بهترین راهها برای ایجاد تحول در سینمای کشورمان، تقویت و پویایی سینمای راهبردی است. جا دارد که برای اینگونه آثار، حمایتهای تبلیغاتی بیشتری صورت گیرد و تدابیری اتخاذ شود که مخاطبی حداکثری پیدا کنند. چنین سینمایی میتواند یخ هنر هفتم این مرز و بوم را بشکند که در این راه، علاوه بر سیاستگذاری اصولی و پویا توسط دولت، نهادهای نظامی و امنیتی نیز باید وارد عرصه شوند و بخشی از بار را بر عهده بگیرند.
